Het zijn uitdagende tijden in de zorg. We worden geconfronteerd met budgettaire krapte, meer chronisch zieken, versnippering in het aanbod van de sociale voorzieningen, de evolutie naar transmurale en ambulante zorg, de vermaatschappelijking van de zorg, … Binnen deze huidige ontwikkelingen, rekening houdend met de patiënt, het ziekenhuis en de externe actoren, is het voor het sociaal werk een hele uitdaging om alle soms sterk uiteenlopende belangen op elkaar af te stemmen. De sociale dienst bestaat uit een 35-tal medewerkers, werkzaam op de drie campussen van het AZ Sint‑Jan Brugge‑Oostende AV. Ons team bestaat uit sociaal werkers: hieronder verstaan we zowel maatschappelijk assistenten als sociaal verpleegkundigen. Elke medewerker is toegewezen aan één of meerdere verpleegeenheden of consultaties. We bieden hulpverlening aan patiënten met gezondheidsgerelateerde problemen en hun omgeving. Dit betreft zowel gehospitaliseerde als ambulante patiënten.

SOCIAAL WERK IN EEN ZIEKENHUIS

Wat is de doelstelling van sociaal werk en wat betekent sociaal werk in de hulpverleningscontext van een ziekenhuis? De werkgroep ‘sociale dienst in het ziekenhuis’ omschreef het als volgt: “Het sociaal werk heeft als doelstelling het bevorderen van het welzijn van de patiënt en zijn omgeving gerelateerd aan zijn gezondheid en zijn behandeling binnen het geïntegreerd zorgproces, met specifieke aandacht voor de sociale determinanten van het gezondheidsprobleem van de patiënt.”

INTERNE EN EXTERNE SAMENWERKING

Een sociaal werker maakt deel uit van een multidisciplinair team van artsen, verpleegkundigen, psychologen, logopedisten, kinesisten, diëtisten, … Het is de taak van de sociaal werker om andere disciplines te informeren en te adviseren over onder andere de gevolgen van de ziekenhuisopname van de patiënt, de mogelijkheden van de thuishulp en thuisvervangende hulp te schetsen, op te komen voor de belangen van de patiënt, … maar ook de nodige informatie en advies in te winnen van de andere disciplines.

Een sociaal werker is een belangrijke schakel voor de patiënt in het ziekenhuis, het thuismilieu en de externe diensten, zoals thuiszorgdiensten, thuisverpleging, dienstencentra, dagcentra, woonzorgcentra, OCMW’s, ziekenfondsen, … Een patiënt verblijft steeds minder lang in het ziekenhuis. Ambulante, semi-residentiële en residentiële diensten hebben vaak onvoldoende mogelijkheden om vlot in te spelen op de snelheid die een ziekenhuis dient te hanteren bij zijn ontslagbeleid. Het is dan ook een noodzaak om de sociaal werker zo snel mogelijk te betrekken in het hulpverleningsproces: vóór de opname, bij de start van opname of tijdens de ambulante zorg. Dit kan op vraag van de patiënt, zijn netwerk of door andere hulpverleners.

“Sociaal werkers zijn experten van het dagelijks leven.” -Koen Hermans, doctor in de sociale wetenschappen -

KERNTAKEN

Samen met de patiënt start de sociaal werker zowel een begeleidend als ondersteunend proces met de focus op de mogelijkheden en de wensen van de patiënt. Het doel is om mensen te emanciperen om zo het toekomstig zelfstandig functioneren te bevorderen. Het belang van de patiënt staat centraal en samen wordt er naar een oplossing op maat gezocht. Afhankelijk van de situatie kan de hulpverlening beperkt of eerder uitgebreid zijn.

Binnen deze context worden volgende kerntaken door sociaal werkers opgenomen: psychosociale hulpverlening, de sociale situatie in kaart brengen, zorgcoördinatie, concrete en informatieve hulpverlening, voorkomen van moeilijkheden in het sociaal functioneren, signaleren van tekorten in voorzieningen of wetgeving en belangenbehartiging.

Niet elke patiëntensituatie waarvoor een sociaal werker wordt ingeschakeld, kent een even grote complexiteit. Ook bij concrete zorgvragen zoals gezinshulp, thuisverpleging, niet dringende vervoersregelingen, ... kan er een beroep gedaan worden op de sociale dienst.

Naast de individuele patiëntenopvolging is de samenwerking met andere professionele hulpverleners binnen het medisch sociaal netwerk een must. Er is blijvend aandacht nodig voor het onderhouden en bevorderen van de professionele relaties om de zorg voor de patiënt te coördineren.

Tot slot geven sociaal werkers ook vorming gericht op een groep patiënten of andere professionele hulpverleners, nemen ze deel aan interne of externe werkgroepen, staan ze in voor stagebegeleiding van de opleidingen maatschappelijk werk, sociaal verpleegkundigen, …

Voorbeeld: een 30-jarige patiënt krijgt de diagnose van een levensbedreigende infectieziekte, net wanneer de patiënt een huis wil kopen. Door de medische kosten die met de ziekte gepaard gaan, gaat de levensstandaard van de patiënt achteruit. Daarnaast maakt de patiënt ook een moeilijke periode door op relationeel vlak. Na de diagnose is zijn relatie stukgelopen. Zelf heeft hij het heel moeilijk met de emotionele beleving van het ongeneeslijk ziek zijn. In dergelijke complexe situaties kan een sociaal werker psychosociale hulp aanbieden, gericht en correct doorverwijzen naar bijvoorbeeld een lotgenotengroep of doorverwijzen naar een psycholoog, de financiële situatie bekijken om te zien of zijn inkomen kan aangevuld worden met een tegemoetkoming of premie, de mogelijkheden rond huisvesting (huren/kopen) bekijken en gericht doorverwijzen, …

Voorbeeld: Een patiënt met een terminale oncologische problematiek is een alleenstaande ouder met drie kinderen zonder mantelzorg. Het  gezin ervaart nood aan hulp bij het huishouden en bij klusjes in huis, een thuisverpleegkundige, een aangepast ziekenhuisbed voor de patiënt, … Financieel ervaart het gezin heel wat moeilijkheden. Welke oplossing kan er voor de kinderen gezocht worden indien hun ouder komt te overlijden? De sociaal werker kan ondersteuning aanbieden in het zoeken naar de gepaste thuishulp en –materiaal, de financiële situatie nader bekijken en nagaan als ze recht heeft op bepaalde tegemoetkomingen, premies, … Indien nodig kan de sociaal werker hulp aanbieden bij de opmaak van een pleegzorgdossier. Bij overlijden kan de sociaal werker in samenwerking met de andere hulpverleners de taak opnemen om het gesprek aan te gaan met de kinderen. Het uitzoeken van een begrafenisregeling kan ook opgenomen worden.