Afstandsbedieningen, IR-cabines, sensoren, nachtkijkers: het gebruik van infraroodstralen is wijdverspreid. Ook in de geneeskunde heeft die nu zijn toepassingen. Lymfebanen, zeer fijne kanaaltjes die vocht en eiwitten transporteren in ons lichaam, zichtbaar maken is steeds een probleem geweest. Een nieuwe tool is nu voorhanden waarbij de lymfecirculatie eenvoudig kan weergegeven worden: Near Infrared (NIR) Fluorescence Imaging. Een techniek die zijn plaats heeft in de diagnose én de behandeling van lymfoedeem (opstapeling van lymfevocht). Intussen wordt de techniek ook aangewend in andere chirurgische domeinen.

LYMFOEDEEM

Lymfoedeem ter hoogte van de bovenste of onderste ledematen blijft, ondanks de hightech ontwikkelingen in de geneeskunde, een niet te onderschatten probleem. Borstkankerpatiënten die een okselklieruitruiming en een aanvullende radiotherapie ondergingen, hebben 30% kans op het ontwikkelen van lymfoedeem ter hoogte van de arm. Veelal wordt dit als zeer hinderlijk en zelfs (sociaal) handicaperend ervaren door de patiënt.

Klassieke conservatieve behandelingen (intensieve manuele lymfedrainage, pressotherapie, meerlagig bandageren, oefentherapie, compressiekledij) brengen niet altijd soelaas.

MICROCHIRURGIE

In dat geval kan een microchirurgische lymfoveneuze shunt (LVS) overwogen worden. Daarbij wordt een verbinding (shunt) aangelegd tussen één of meerder lymfebanen ter hoogte van de boven- of onderarm met een kleine ader. Zo wordt het opgestapelde lymfevocht, het lymfoedeem, via deze verbinding naar de adercirculatie gebracht en wordt het vocht op natuurlijke wijze uitgeplast. Ook lymfoedeem van de benen kan trouwens op dezelfde wijze behandeld worden (shunt ter hoogte van lies of onderbeen).

“Exact lokaliseren van lymfebanen was vroeger niet makkelijk, nu dus wel.”

LYMFEBANEN VISUALISEREN: EEN PROBLEEM

Lymfebanen zijn glazig en kleurloos en daarenboven maximaal één millimeter breed zodat een optimale pre-operatieve lokalisatie en visualisatie van de lymfebanen regelmatig een probleem stelt. Echografie kan nooit dergelijke fijne lymfebanen opsporen. Old school lymfangiografies en de meer moderne isotopische lymfoscintigrafies zijn omslachtig en hebben hun beperkingen. MRI lymfangiografie zou een oplossing kunnen zijn, maar het MRI-beeld projecteren op het lidmaat van de patiënt blijft grof en in de praktijk moeilijk uit te werken.

Injectie van een blauwe kleurstof (patent blue) waarbij de lymfebanen blauw kleuren en dus gemakkelijker zichtbaar worden, was tot op heden een veel toegepast hulpmiddel. Deze techniek heeft twee nadelen: de lymfatische route die de blauwe kleurstof aflegt is niet altijd identisch (anatomische varianten) én de quasi permanente blauwe verkleuring van de huid ter hoogte van de injectieplaats.

NEAR INFRARED FLUORESCENCE IMAGING OF NIR FLUOROSCOPIE

In het AZ Sint‑Jan Brugge‑Oostende AV campus Henri Serruys maken we nu gebruik van Near Infrared (NIR) Fluoroscopie voor visualisatie van lymfebanen zowel voor diagnostische als therapeutische doeleinden. Hierbij wordt Indocyaan Groen (ICG) intradermaal geïnjecteerd, welke dan wordt opgenomen door de oppervlakkige lymfebanen die daardoor in real time gevisualiseerd worden door gebruik te maken van een Photodynamic Eye (PDE®) camera (zie foto). ICG is bij daglicht niet zichtbaar maar wordt dat wel met behulp van de PDE® camera die een infrarode lichtbundel genereert, wat vergelijkbaar is met het zichtbaar worden van mensen in het donker als je een nachtkijker draagt.

Voordelen van deze techniek:

  • minimaal invasief
  • visualisatie van lymfebanen tot 1,5 cm onder de huid
  • ymfoedeem detecteren
  • anatomie van de lymfecirculatie wordt zichtbaar: exacte locatie voor LVS gemakkelijk te bepalen
  • snelheid van lymfeflow wordt gedetecteerd
  • opname van ICG door lymfebanen verloopt zeer snel, geen wachttijd voor visualisatie
  • zowel pre-, intra- als postoperatief te gebruiken en gemakkelijk te herhalen
  • ICG is kleurloos bij daglicht, laat geen tattoo achter
  • een blootstelling aan ioniserende stralen (isotopische lymfoscintigrafie)
  • veel goedkoper dan radioactief isotoop

Andere toepassingen van deze techniek:

  • opsporing van mogelijk aangetaste lymfeklieren bij kankers (borst, melanoom, …)
  • buikoperaties: doorbloeding van terug aan mekaar gehechte darm controleren – uitgebreidheid van darmwegname bij verminderde of afwezige doorbloeding beoordelen
  • plastische heelkunde: doorbloeding weefselflap/reconstructie/microchirurgie beoordelen en controleren

In tijden van steeds duurder wordende geneeskunde is het heuglijk om vast te stellen dat er toch nieuwe onderzoeks- en behandelingsmethodes ontwikkeld worden die goedkoop én efficiënt zijn.